Boże Narodzenie we Francji 2016: Paray-le-Monial

Paray-le-Monial – stare miasteczko kluniackie, potem miejsce pielgrzymkowe związane z objawieniami Małgorzaty Marii Alacoque. Dziś miejsce Kulturkampfu toczonego przez miejscowe NGO zwanego szumnie Francuską Ligą Obrony Praw Człowieka i Obywatela, która wystąpiła w obronie ludu i obywateli Francji oraz ich praw w związku z przemianą miejscowego merostwa w „miejsce kultu” poprzez umieszczenie tamże betlejemskiego żłóbka. Żłóbek został na podstawie orzeczenia sądu wydanego z inicjatywy powyższej instytucji usunięty:
Tu stał żłóbek – źródło http://lesalonbeige.blogs.com/

Sąd w Dijonie, uznając żłóbek za sprzeczny z „zasadą neutralności” światopoglądowej, nakazał również gminie zapłatę kwoty 1000 EUR na rzecz wspomnianej wyżej organizacji stojącej na straży człowieczeństwa i obywatelstwa ludu francuskiego. Merowi Paray-le-Monial, Jeanowi-Markowi Nesme nie pomogło nawet powołanie się na neutralną światopoglądowo umowę o kulturalnej wymianie zawartą z miasteczkiem Betlejem w ziemi judzkiej w roku 2003. Mer zadeklarował że kwotę 1000 EUR wyłoży z własnych pieniędzy. I jeszcze komentarz ze strony christianophobie.fr :

Jest absurdalne że umieszczenie bożonarodzeniowego żłóbka w danym miejscu zamienia je ipso facto w ‚miejsce kultu’! Czy zatem powinniśmy usunąć wszystkie przedstawiające Narodzenie malowidła z naszych publicznych muzeów z tej przyczyny, że obecność owych dzieł może powodować przemianę owych muzeów w miejsca kultu (…) Identyczne żłóbki są sprzedawane z przeznaczeniem zysku na rzecz stowarzyszenia [pomocy] w miejskim muzeum i nikt nie widzi w tym nic zdrożnego”

http://www.christianophobie.fr/breves/scandale-a-paray-monial-creche-quitter-mairie

I tu dochodzimy do sedna sprawy. Umieszczenie relikwii, relikwiarzy, naczyń liturgicznych, sztuki sakralnej w muzeach zamierzchłej przeszłości jako dzieł sztuki minionej nikomu nie przeszkadza, tak jak, dajmy na to, budowniczym Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, nie przeszkadzali zamknięci w rezerwatach Indianie. Czym innym jest jednak zaistnienie symboli w przestrzeni publicznej związanej z teraźniejszością. Bo jak, już zauważył Konfucjusz, to nie prawa, lecz znaki i symbole rządzą ową przestrzenią. Podchwycili tę jego zasadę rewolucjoniści, czuwając by żadne znaki i symbole minionej cywilizacji nie zakłócały postępów nowoczesności. Choćby tak incydentalne i obecne jedynie przez oznaczony, krótki czas jak betlejemski żłóbek.

A dzisiejszym Francuzom brak choćby werwy tych, którzy w 2 połowie XIX wieku, po okresie triumfów rewolucji, potrafili wprowadzić w przestrzeń publiczną bazylikę Sacre Coeur, lyońską Notre-Dame de Fourvière czy 16-metrową figurę Maryi na wzgórzach Le Puy-en-Velay.

 

Plan podróży: Vienne

Miasto nad Rodanem leży dziś w cieniu pobliskiego Lyonu. Jako stolica jednego z plemion galijskich zostało w roku 47 przed Chrystusem podbite przez Juliusza Cezara, stając się na krótko ośrodkiem rzymskiej prowincji, który przeniesiono po buncie galijskim roku 44 p. Chr. do nowo założonego pobliskiego Lugdunum. Ślady tego okresu w postaci m.in. rzymskiego teatru, świątyni Augusta i Liwii zbudowanej za czasów Klaudiusza w typie korynckim, dawnego obelisku z nieistniejącego cyrku, oraz resztek umocnień do dziś są w mieście widoczne. W roku 6 w Vienne znalazł się na wygnaniu były etnarcha Judei, następca Heroda zwanego Wielkim – Herod Archelaos. Pod koniec I wieku, według tradycji dotarł tu uczeń św. Pawła – Krescencjusz, a list z roku 177 sporządzony w związku z męczeństwem tzw. męczenników lyońskich i diakona z Vienne potwierdza istnienie wspólnot kościelnych w Vienne i Lyonie. Miasto stało się jednym z pierwszych biskupstw Galii, oficjalnie ujawnionych po edykcie mediolańskim Konstantyna Wielkiego, a wspomniana świątynia Augusta po edyktach cesarza Teodozjusza została konsekrowana jako kościół (rewolucjoniści francuscy wykorzystywali ją jako świątynię Rozumu).

Pozostałości rzymskiego teatru w Vienne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Vue-g%C3%A9n%C3%A9rale.JPG)

W połowie V wieku w Vienne powstało arcybiskupstwo, którego metropolita konkurował z lyońskim o tytuł prymasa Galii. Istniało ono do roku 1790 kiedy to swoje porządki wprowadziła rewolucja, a jego likwidację potwierdził konkordat z roku 1801. Vienne stało się ważnym ośrodkiem myśli chrześcijańskiej, miało też wpływ na rok liturgiczny Kościoła. Zniesione dopiero po Soborze Watykańskim II tzw. dni krzyżowe z modlitwami przebłagalno-proszalnymi mają swoje źródło w Vienne V wieku, kiedy to biskup miasta św. Mamert po szeregu klęsk żywiołowych wprowadził je aby pokrzepić miejscowych wiernych. Godnym następcą św. Mamerta stał się św. Awicjusz, który objął funkcję biskupa Vienne w roku 490. To za jego czasów powstał kościół św. Piotra, powstawały także klasztory. Na polu religijnym – Awicjusz nawrócił na katolicyzm syna ariańskiego władcy Burgundów Gondebalda – Zygmunta. Był autorem szeregu kazań, listów i poematów. W połowie V wieku Vienne zajęli Burgundczycy. Pod koniec tego stulecia stało się areną rywalizacji między Gonebaldem a Chlodwigiem. Z Vienne pochodziła zresztą druga małżonka Chlodwiga Klotylda, która przyczyniła się do chrztu władcy Franków.

Dawna świątynia Augusta i Liwii (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Vienne_%E2%80%94Temple_d%E2%80%99Auguste_et_de_Livie.JPG)

Merowingowie ostatecznie zajęli dolinę Rodanu w roku 533 – zdobywcą był wnuk Chlodwiga Tibert. Początek VII wieku był czasem zbrodni na miejscowym biskupie Dezyderiuszu jakiego dokonano na rozkaz regentki merowińskiej Brunhildy, którą ten skrytykował publicznie za okrucieństwo. Biskupa najpierw pozbawiono urzędu, a potem – w roku 607 ukamienowano. Brunhilda, która, niezależnie od popełnianych okrucieństw była też fundatorką szeregu klasztorów – m.in. w Laonie i Autun, stała się pierwowzorem znanej postaci z germańskiej sagi o Nibelungach. Miasto leżało również na szlaku przechodzących doliną Rodanu najeźdźców – w roku 538 splądrowali je Lombardowie, w roku 730 Saraceni. Tych ostatnich przegnał Karol Młot, który środki na kampanie pozyskiwał m.in. poprzez rekwizycję mienia kościelnego. Tradycję tę kontynuował Pepin Krótki. Stabilizacja władzy karolińskiej przyniosła z kolei przywileje ze strony Karola Wielkiego.

Rzeka Rodan w Vienne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VIENNE_(juillet_2009)_003.jpg)

Za czasów karolińskich traktat w Verdun z roku 843 pozostawił Vienne w środkowej Frankonii, a w roku 870 Karol Łysy nadał tutejsze ziemie hrabiemu Boso z Prowansji, który w roku 879 ogłosił się jej królem. Po śmierci w roku 887 został pochowany w miejscowej katedrze św. Maurycego. W tym okresie biskupem Vienne był Adon – autor martyrologium i kroniki świata aż po wiek IX, zawierającej m.in. listę miejscowych biskupów. Vienne przeszło następnie pod rządy władców zachodniofrankijskich, zaś w roku 933 znalazło się w granicach królestwa Arles by w roku 1032 w drodze dziedziczenia wejść w obręb Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Kolejni władcy uznawali niezależność miejscowych arcybiskupów, która utrzymywała się aż do roku 1449 kiedy to ówczesny metropolita uznał zwierzchność króla Francji. Miejscowy arcybiskup z przełomu XI i XII wieku Guy de Bourgogne w roku 1119 został papieżem, przyjmując imię Kaliksta II. Został koronowany na papieża właśnie w katedrze w Vienne. W roku 1225 arcybiskup Jan Bernini ustanowił samorząd miejski. Między październikiem roku 1311 a majem roku 1312 w Vienne miał miejsce sobór, w którym brało udział około 100 hierarchów Kościoła oraz wielu świeckich.

Fasada katedry w Vienne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Facade_Cath%C3%A9drale_Vienne_2.JPG)

Podczas soboru papież Klemens V pod naciskiem króla Francji Filipa Pięknego wydał bulle likwidujące zakon templariuszy oraz przekazujące jego mienie zakonowi szpitalnemu św. Jana. W roku 1335 Filip VI de Valois zajął przedmieścia Vienne – wieś Sainte-Colombe, fortyfikując je. Było to preludium do dalszych zakusów na biskupie terytorium – w roku 1349 delfinat Vienne został sprzedany przez ówczesnego władcę Humberta II następcy tronu Francji. Powyższe miało wpływ na zaangażowanie rejonu Vienne w wojnę stuletnią. W roku 1430 wspierający Burgundczyków książę Orange zagroził Vienne, został jednak pokonany. W roku 1450 kolejny delfin – Ludwik, syn Karola VII skłonił arcybiskupa Vienne do podporządkowania mu osłabionego przez wojnę i zarazy miasta.

Nabrzeże Rodanu w Vienne (źródło i licencja: https://fr.wikipedia.org/wiki/Vienne_%28Is%C3%A8re%29#/media/File:Vienne_%28avril_2009%29.jpg)

Przyłączenie do Francji miało dla miasta negatywne skutki – utraciło ono uprzywilejowaną pozycję. Również miejscowi biskupi byli odtąd mianowani przez króla, często spoza granic, co powodowało utratę znaczenia metropolii.1 połowa XVI wieku to z kolei okres wystąpienia kaznodziejów protestanckich. Jednym z nich był Michael Servetus, który publikował tu swoje dzieła. Servetus został spalony potem w Genewie na stosie przez Kalwina. W 2 połowie XVI wieku zaczęły się niepokoje wywoływane przez hugenotów. W marcu 1561 sprawcy hugenoccy zniszczyli złotą figurę św. Maurycego, która zdobiła portal katedry w Vienne. Zostali pochwyceni i po procesie skazani na śmierć. W marcu roku 1562 siły hugenockie pod baronem des Adrets zdobyły miasto – rozpoczęto bezczeszczenie i dewastację miejscowych kościołów, m.in. katedry św. Maurycego. We wrześniu tegoż roku oddziały katolickie odzyskały miasto. W roku 1567 ponownie doszło do zajęcia Vienne przez hugenotów – jednym z ich przywódców był były arcybiskup Aix Jean Saint-Chamond, który przeszedł na kalwinizm. Plądrowano kościoły, klasztory i inne mienie kościelne. Spalono wtedy klasztory franciszkański i św. Maurycego. Po miesiącu hugenockich rządów w mieście odbiły je oddziały księcia Nevers.

Zniszczone figury w katedrze w Vienne (źródło i licencja: https://fr.wikipedia.org/wiki/Cath%C3%A9drale_Saint-Maurice_de_Vienne#/media/File:Bas_Relief_Cath%C3%A9drale_Vienne.JPG)

Po objęciu tronu Francji przez Henryka Nawarry Vienne jeszcze przez kilka lat opierała się nowemu władcy. Wiek XVII przyniósł dalsze zmniejszenie znaczenia miasta, które dodatkowo trapiły klęski żywiołowe oraz przemarsze żołnierzy podczas wojen prowadzonych przez Ludwika XIV. To jednak także okres powstania kolegium jezuickiego i rozwoju miejscowych zakonów. Rewolucja francuska przyniosła zamknięcie klasztorów, które zostały przejęte przez władze i sprzedane. Aby podkreślić udział miasta w ruchu rewolucyjnym zmieniono jego nazwę na Vienne-la-Patriot. Katedrę przekształcono w magazyn zbożowy i miejsce zgromadzeń, została konsekrowana ponownie jako kościół w roku 1804. Ostatni z arcybiskupów – Karol Franciszek w listopadzie 1790 został zmuszony do udania się na wygnanie, pałac arcybiskupi, część kaplic oraz krużganek katedralny zostały zburzone. W roku 1869 spłonęła północna wieża katedry.

Ratusz w Vienne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Vienne.Hotel.de.Ville.2.jpg)

Bogata przeszłość spowodowała, że oprócz wspomnianych pozostałości antycznych w Vienne zachowało się sporo zabytków. Obecna gotycka bryła dawnej katedry św. Maurycego została ukończona w roku 1529, choć najstarsze, romańskie części budowli są datowane na 1 połowę XII stulecia. Została konsekrowana przez papieża Innocentego IV w roku 1251. Zbudowana w formie prostej, trzynawowej bazyliki (bez transeptu) ma długość 96 metrów i wysokość około 30 metrów. Efektowna fasada zachodnia ukończona w XVI wieku wznosi się na tarasie nad doliną Rodanu. Jej portale pochodzą z XIV (prawy) i XV (pozostałe wieku). Dekoracje rzeźbiarskie, witraże i wyposażenie wnętrza zostały poniszczone zarówno przez hugenotów w roku 1562, jak i ich duchowych następców podczas rewolucji francuskiej. Jedyny witraż jaki przetrwał – z XVI wieku znajduje sie w absydzie prawej nawy i przedstawia Pokłon Trzech Króli oraz św. Maurycego i Jakuba. Zachowały się natomiast romańskie kapitele ze scenami biblijnymi oraz motywami roślinnymi. XIII-wieczne rzeźby przedstawiające podróż Trzech Mędrców pochodzą przypuszczalnie ze zniszczonego lektorium. W północnym portyku trzy XII-wieczne rzeźby, przypominające stylistykę znaną z Autun przedstawiają apostołów. XIII-wieczne kamienne siedzenie biskupie znajduje się w środkowej absydzie.

Nawa katedry w Vienne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nef_Cath%C3%A9drale_Vienne.JPG)

Najstarsze partie wczesnoromańskiego kościoła św. Piotra pochodzą z końca V wieku. Pełnił on funkcję kościoła pogrzebowego miejscowych biskupów, w tym św. Mamerta. W VI wieku pojawili się tu benedyktyńscy mnisi. Kościół został rozbudowany jako część opactwa benedyktyńskiego za czasów karolińskich – w IX wieku. Uwagę przykuwa wieża dzwonnicza z końca XI wieku oraz jej współczesny portal południowy bogato rzeźbiony – z figurą świętego patrona. Podczas wielkiej rewolucji obiekt wraz z klasztorem został zabrany mnichom i splądrowany, od roku 1809 mieści muzeum zawierające m.in. lapidarium z dawnego klasztoru.

Dawny kościół św. Piotra (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Vienne_-_Iglesia_de_San_Pedro_-_Museo_arqueologico.JPG)

Drugim benedyktyńskim klasztorem w Vienne był założony w VIII wieku klasztor położony przy kościele Saint Andre en Bas. Sam kościół z X wieku został rozbudowany w stylu romańskim w połowie XII stulecia, w XIII wieku dodano kaplice. Stalle chóru są barokowe i pochodzą z początku XVIII stulecia. Fasadę zachodnią przebudowano podczas prac konserwacyjnych na pocz. XX wieku. Zachował się krużganek klasztorny z połowy XII wieku – kapitele zawierają głównie motywy roślinne, ale znajdziemy tu również np. Samsona z lwem oraz niedźwiedzia w winnicy. Na wzgórzu Salomona znajdują się ruiny XIII-wiecznego zamku, wzniesionego na podwalinach rzymskich fortyfikacji przez arcybiskupa Jana z Bernini. W połowie XIV wieku odnowił go delfin Ludwik, następca Karola VII. Uszkodzony podczas wojen hugenockich został częściowo rozebrany na rozkaz kardynała Richelieu w latach 30-tych XVII wieku.

Dawny kościół benedyktyński (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%C3%89glise_Saint-Andr%C3%A9-le-Bas._010.JPG)

Plan podróży: Burgundia – Montceaux l’etoile

Pierwsza wzmianka od wsi pochodzi z bulli przebywającego na wygnaniu we Francji papieża Aleksandra III, który w roku 1164 potwierdził patronat opactwa św. Marcina z Autun nad miejscowym kościołem parafialnym. Później posługiwali tu mnisi z przeoratu Anzy-le-Duc podległego temu opactwu. W XIII wieku właścicielami wsi stali się rycerze z niedalekiego Vichy, którzy otrzymali nadanie z rąk króla Ludwika Świętego w zamian za zaangażowanie w krucjaty. Miejscowy zamek został zniszczony podczas rewolucji końca XVIII wieku, zaś właściciela rozstrzelano w październiku 1793 za działalność przeciw ideałom wolności, równości i braterstwa.

Kościół św. Piotra i Pawła (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:F09.Monceaux-l%27Etoile.0003.JPG)

We wsi pozostał natomiast piękny XII-wieczny kościół romański św. Piotra i Pawła, orientowany, jednonawowy, z dwukondygnacyjną i czworoboczną dzwonnicą. Zachowały się romańskie detale kamieniarskie zarówno na kapitelach kolumn i filarów, jaki portal z lat 20-tych XII wieku przedstawiający Wniebowstąpienie – Chrystusa chwalebnego dzierżącego w prawicy krzyż, w otoczeniu Apostołów, Najświętszej Marii Panny i Aniołów. Kościół wykonany jest z wapienia. Plan kościoła i wnętrze jest typowe dla kościołów romańskich, z kolebkowym sklepieniem. Granitowy ołtarz zawiera herb rodu z Vichy. Polichromia nad drzwiami zakrystii pochodzi z XVI wieku i obecny wygląd zawdzięcza pracom restauracyjnym wykonanym w XIX wieku. Witraże są współczesne.

Tympanon nad wejściem (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: Montceaux-l%27Etoile_01.jpg)

Plan podróży: Burgundia – Paray-le-Monial

Dziś kościół w Paray-le-Monial wywołuje dyskusje odnośnie celowości i metod odtwarzania dekoracji wnętrz zabytków. Na zewnątrz prezentuje się jednak bez zmian – romańska bazylika, wzorowana na trzeciej kluniackiej, choć prawie trzykrotnie krótsza, bez dodatkowych naw bocznych i transeptu. Wygląd świadczy o pochodzeniu – w miejscowości znajdował się przeorat kongregacji z Cluny. W 2 połowie XI wieku podjęto decyzję o budowie kościoła, która trwała do początków XII wieku. Budowla posiada trzy wieże – dwie fasady zachodniej i jedną, sięgającą 56 metrów wysokości nad krzyżówką nawy głównej i transeptu. Całość jest bogato zdobiona romańskimi elementami dekoracyjnymi, występującymi także w triforium i clerestorium, wzorowanymi na kolumnach stylu korynckiego. Występują tu elementy roślinne i zwierzęce, zaś na portalach – geometryczne i abstrakcyjne. W 2 połowie XVII wieku sanktuarium otrzymało nowy impuls do rozwoju w postaci objawień siostry Małgorzaty Marii Alacoque z miejscowego konwentu sióstr wizytek, które prowadziły do rozpropagowania we Francji kultu Najświętszego Serca Jezusowego.

Kościół pobenedyktyński w Paray-le-Monial (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Paray-le-Monial_-_Basilique_du_Sacr%C3%A9_Coeur_02.jpg)

Małgorzata Maria urodziła się w roku 1647, w niezamożnej rodzinie. Gdy miała 8 lat zmarł jej ojciec, co sskutkowało brakiem pieniędzy. Już w dzieciństwie miała objawienia. W wieku 24 lat Małgorzata wstąpiła po klasztoru wizytek w Paray-le-Monial. Miało to miejsce 10 lat po śmierci założycielki zgromadzenia siostry Joanny Franciszki de Chandal, która za życia powołała 86 konwentów sióstr. Najbardziej znane objawienie miało miejsce podczas nowicjatu Małgorzaty, w roku 1675. Ujrzała wtedy Chrystusa rozchylającego szatę i ukazującego swoje Serce „oto Serce, które tak bardzo ukochało ludzi, że w niczym nie oszczędzając siebie, całkowicie się wyniszczyło i ofiarowało, aby im okazać swoją miłość. W zamian otrzymuję od większości z nich jedynie niewdzięczność, okazywaną poprzez brak szacunku i świętokradztwa, oraz poprzez oziębłość i wzgardę, którą mają do mnie w tym sakramencie miłości” Zażądał by w ramach wynagrodzenia za zniewagi doznane” od serc obojętnych i gnuśnych” ustanowiono święto Najświętszego Serca oraz dokonywano aktów wynagradzających.

Paray-le-Monial (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: ParayLeMonialBasilique.jpg)

Misja jaką przyjęła na siebie Małgorzata nie spotkała z przychylnością zanim nie napotkała nowego spowiednika – jezuitę Klaudiusza La Colombiere, który wsparł jej starania, wsparła ją również nowa przełożona – matka Melin. Od roku 1686 w konwencie obchodzono prywatnie święto Najświętszego Serca Jezusowego, dwa lata później poświęcono kaplicę pod jego wezwaniem.W roku 1689 siostra Małgorzata Maria otrzymała objawienie z żądaniem by król Francji poświęcił cały naród Najświętszemu Sercu. Powyższe nie zostało dokonane aż do wybuchu rewolucji francuskiej. Wedle relacji świadków Ludwik XVI, czekając na szafot, żałował, że nie dokonano wcześniej poświęcenia państwa Sercu Jezusa.

Paray-le-Monial: romański kapitel (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Paray-le_monial_chap%C3%AEteau_03.jpg)

Siostra Małgorzata Maria zmarła w roku 1690, w roku 1864 papież Pius IX ogłosił ją błogosławioną, kanonizował ją Benedykt XV w roku 1920. Jej ciało spoczywa pod ołtarzem w kaplicy, w Paray-le-Monial. W roku 1765 Rzym zatwierdził kult Najświętszego Serca Jezusowego w Francji, w roku 1586 Pius XI rozszerzył święto na cały Kościół. Paray-le-Monial należało do benedyktynów do roku 1789, kiedy usunęła ich stąd rewolucja. Dziś poklasztorny kościół nosi wezwanie Sacre-Coeur. Obok kościoła w miejscowości znajdziemy m.in. renesansowy ratusz i wieżę św. Mikołaja.

Paray-le-Monial: ratusz (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: Paray-le-Monial_-_Hotel_de_ville_1.jpg)

Plan podróży: Burgundia – Autun

Sąd Ostateczny w Beaune od Sądu Ostatecznego w Autun dzieli niecałe 50 kilometrów i 300 lat historii. Jest to oczywiście podróż wstecz, bo katedra św. Łazarza w Autun reprezentuje XII-wieczny styl romański. Jej budowę rozpoczęto około roku 1120 i zakończono w roku 1146, kiedy dokonano przeniesienia do nowego kościoła relikwii św. Łazarza. Późniejszy jest zachodni portyk, XIII-wieczne łęki przyporowe oraz wieże i kaplice boczne, podchodzące z XV i XVI stulecia. Budowla jest typowa dla architektury kluniackiej. Siedmioprzęsłowej nawie głównej towarzyszą pojedyncze nawy boczne zakończone absydami. Prezbiterium otacza ambit. Ostrołuki i sklepienia krzyżowo-żebrowe naw bocznych są typowe dla gotyku, ale całość nawy głównej, transeptu i prezbiterium spina nieco zaostrzone sklepienie kolebkowe.

Portal Sądu Ostatecznego w Autun (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: Autun_Tympanon-cathedral-judgment-day.jpg)

Oprócz wspomnianego portalu fasady zachodniej z Sądem Ostatecznym na tympanonie autorstwa Gisleberta oraz portalu północnej części transeptu rzeźbę romańską w kościele reprezentują kapitele filarów oraz relikwiarz św. Łazarza. Z Alzacją łączy Autun postać miejscowego biskupa z VII wieku Leodegara, który zginął śmiercią męczeńską z poduszczenia merowińskiego władcy Teoderyka III. Dzieje Autun, dawnego Augustodunum, sięgają jednak czasów rzymskich, czego śladami są pozostałości antycznego teatru, dwie dawne bramy miejskie oraz resztki świątyni Janusa i dawnych umocnień. Świadectwem miejskiej roli w czasach rzymskich jest również długa, bo rozpoczynająca się w 2 połowie III wieku, historia biskupstwa w Autun.

Katedra św. Łazarza w Autun (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cath%C3%A9drale_Autun_02.JPG)

Pierwszym biskupem miasta był męczennik św. Amator, zaś pierwszym znanym miejscowym męczennikiem był św. Symforian, żyjący prawdopodobnie w okresie panowania cesarza Marka Aureliusza (2 poł. II w.) Jego patronat otrzymał pierwszy klasztor w mieście, założony w połowie V wieku przez biskupa Eufroniusza. W roku 725 miasto było świadkiem epokowego wydarzenia – wyznaczającego na kolejne 1250 lat punkt szczytowy muzułmańskiej ekspansji w Europie: najazdu umajadzkiego wodza Anbasy. Wg tradycji , podczas udanego napadu Arabów na miasto obroną dowodził biskup Emilianus, który zginął z rąk najeźdźców. XVIII wiek związał z Autun innego biskupa – karierowicza – Karola de Talleyranda, jednego z czołowych rewolucjonistów i inicjatorów rozprawy z Kościołem.

Dawne umocnienia Autun (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: Autun_remparts.jpg)

Parę słów należy również poświęcić benedyktyńskiemu opactwu św. Marcina w Autun, ufundowanemu w roku 589 przez merowińską królową Brunhildę oraz ówczesnego biskupa Autun św. Syagriusza na północny-zachód od rzymskiej bramy miasta. Wzniesiono je na miejscu dawnej świątyni pogańskiej, którą według przekazów zniszczył patron Franków – św. Marcin, biskup Tours. Z roku 602 pochodzi dokument skierowany do miejscowego opata – Lupusa przez papieża Grzegorza Wielkiego. Opactwo zyskiwało na znaczeniu – m.in. było miejscem odbywania szeregu średniowiecznych synodów, posiadało też liczne dobra i przeoraty, także poza terenem Burgundii.

Dawny amfiteatr rzymski w Autun (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Théâtre_romain_Autun.JPG)

Opactwa nie ominęły prowadzone wojny – w VIII wieku zostało splądrowane przez Saracenów i Akwitańczyków, w IX wieku przez Normanów, ucierpiało także podczas lokalnych wojen feudalnych po rozpadzie państwa Karola Wielkiego. Zostało odbudowane za rządów Karola Grubego. W tym okresie w opactwie przebywał mnich Bernon, który założył następnie w roku 890 opactwo w Gigny, zaś w roku 910 sławne potem opactwo kluniackie. W roku 910 do opactwa św. Marcina przyłączono wspomniane wcześniej opactwo św. Symforiana. W roku 924 król zachodnich Franków Rudolf I (Raul) burgundzki dokonał na rzecz opactwa zatwierdzenia szeregu nadań. Z kolei z roku 1058 pochodzi bulla papieża Mikołaja II potwierdzająca bezpośrednią zależność opactwa od Rzymu.

Brama rzymska św. Andrzeja (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: Autun_porte_Saint-Andr%C3%A9.JPG)

W roku 1130 opactwo odwiedził papież Innocenty II przy okazji konsekracji nowej katedry św. Łazarza. W XIII wieku opactwo otrzymało mury obronne. Opactwo ucierpiało w roku 1369, podczas wojny stuletniej, kiedy to Anglicy spalili przedmieścia Autun, w roku czerwcu 1570, w samo święto Piotra i Pawła zostało splądrowane przez oddziały hugenockie admirała de Coligny, obok kosztowności, zniszczono ołtarze i rzeźby. Dopiero po roku 1635 benedyktyńska kongregacja św. Maura doprowadziła do odnowy opactwa i miejscowego życia religijnego, w latach 40-tych XVIII wieku zespół klasztorny został przebudowany w duchu barokowym. Rewolucja francuska wyrzuciła stąd zakonników, zaś w roku 1793 własność rewolucyjnego rządu sprzedano przedsiębiorczemu człowiekowi Filibertowi Poillotowi, który otworzył tu fabrykę zbrojeniową. Ponownie sprzedane zostało potraktowane jako kamieniołom i rozebrane. Obecnie na terenie opactwa znajduje się park im. Robera Schumana oraz cywilne budynki.

Teren dawnego opactwa św. Marcina (źródło i licencja: https://geolocation.ws/v/P/23193429/poratil-abbaye-st-martin/en

SZCZEGÓŁOWE ZDJĘCIE PORTALU W AUTUN

Plan podróży: Burgundia – Beaune

Miasto powstało w miejscu znanych już w czasach antycznych źródeł, przy których założono osadę Belnocastrum. W IV wieku po Chrystusie została ona obwarowana, a za czasów karolińskich stała się siedzibą hrabstwa. W okresie niezależności księstwa Burgundii miasto było jedną z ulubionych rezydencji władców. Od roku 1227 zbierał się tu parlament. W roku 1368 miasto otrzymało nowe, zachowane do dziś umocnienia. Pięć tygodni oblegał je w roku 1477, po śmierci Karola Zuchwałego król Ludwik XI, wreszcie zajmując miasto i przyłączając je do Francji.

Średniowieczny szpital w Beaune (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hospices_de_Beaune01.jpg)

W miasteczku dziś znajdziemy stare, częściowo drewniane domy, najstarsze – z XII i XIII wieku, kapitularz z XIII stulecia oraz dzwonnicę z początku XV wieku. Miejscowy romański kościół Notre-Dame, którego budowę rozpoczęto w roku 1120 przypomina budowle typowe dla kongregacji kluniackiej. Posiada sklepienia kolebkowe w nawie głównej oraz krzyżowe – w nawach bocznych. Cechy gotyckie widać również w wieżyczce na przecięciu nawy i transeptu. Romańską wieżę, portyk i portal posiada kościół św. Mikołaja, przebudowany w XIII wieku na gotycki.

Wnętrze d. kolegiaty w Beaune (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Collegiale_Beaune_001.jpg)

Najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem Beaune jest jednak średniowieczny szpital – Hotel-Dieu, ufundowany w roku 1443 przez kanclerza burgundzkiego księcia Filipa – Mikołaja Rolina. Jego architektura z drewnianymi galeryjkami i piękną ornamentacją dachu jest niepowtarzalna, w środku uwagę zwraca polichromowany drewniany strop w formie odwróconego kadłuba łodzi. Dawny ołtarz głównej sali zawiera wspaniałe późnogotyckie przedstawienie Sądu Ostatecznego, autorstwa Rogera van der Weydena. Bilet wstępu do dawnego hospicjum, stanowiącego obecnie muzeum, kosztuje 7,5 EUR.

Późnogotycki poliptyk dawnego szpitala (źródlo i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Polyptyque_du_Jugement_dernier.jpg)

Plan podróży: Burgundia – Auxonne

Pierwsi mnisi pojawili się w rejonie Auxonne około roku 870, w Saint-Vivant-en-Amous. Pod koniec tego samego stulecia klasztor zniszczyła furia Normanów. W 1173 miejscowy hrabia Stefan II podarował dobra przy istniejącym już wówczas miasteczku klasztorowi Saint-Vivant-de Vergy. W roku 1237 w ramach układów feudalnych Auxonne, wcześniej w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, znalazło się pod rządami księcia Burgundii jako miasteczko graniczne między niezależnym księstwem a zależnym od cesarza hrabstwem. Miasteczko ucierpiało w wojnach i pożarach XV stulecia.

Kościół Notre-Dame w Auxonne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Auxonne_-_Notre-Dame_11.jpg)

W czerwcu roku 1477, po krótkim oblężeniu zostało zajęte przez wojska francuskie króla Ludwika XI. Traktat w Senlis z maja 1493 pozostawiał podzieloną ponownie między Francję a Cesarstwo Burgundię po francuskiej stronie. Jako miasto graniczne otrzymało wzmocnione mury obronne. Zdały one test po bitwie pod Pawią w roku 1526, kiedy wzięty do niewoli przez Karola V król Francji Franciszek I formalnie zrzekł się praw do księstwa Burgundii, w tym Auxonne. Stany burgundzkie odpowiedziały sprzeciwem, a próba wzięcia Auxonne siłą zakończyła się niepowodzeniem. W roku 1586 mieszkańcy miasta popadli w konflikt z królem Henrykiem III Walezjuszem (uciekinierem z tronu polskiego) i zostali oskarżeni o zdradę stanu.

Auxonne – zachowana brama (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File: Auxonne_Porte_comte.jpg)

Spór o osobę królewskiego rządcy zakończył się jednak ugodą. W XVII wieku, gdy Ludwik XIV, wykorzystując sytuację po wojnie trzydziestoletniej przyłączał do Francji kolejne ziemie na pograniczu Cesarstwa, Auxonne przestało być wreszcie miastem granicznym. Po bogatej przeszłości pozostały dawne umocnienia miejskie, w tym zamek i skarpy nad rzeką Saone. Najcenniejszym zabytkiem Auxonne jest jednak gotycki kościół Notre-Dame wzniesiony w 1 połowie XIII stulecia, z późniejszymi kaplicami oraz ukończoną w 1 połowie XVI wieku fasadą zachodnią.

Auxonne – wieża Notre-Dame (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Auxonne_tour_notre_dame.png)

Kościół po wielkiej rewolucji francuskiej znalazł się w tak złym stanie, że musiał przejść gruntowną restaurację, podczas której podwyższono gontową iglicę ośmiobocznej wieży nad transeptem. W środku zachowało się wyposażenie, przeważnie barokowe – z XVII i XVIII stulecia.

Prezbiterium kościoła w Auxonne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Auxonne_%C3%89glise_Notre-Dame.JPG)