Plan podróży: Owernia – Saint-Flour

Historyczna stolica górnej Owernii składa się z dwóch części – górna leży na wulkanicznym płaskowyżu Cantal, około 900 m n.p.m., miasto dolne – w dolinie rzeki Ander. W okolicy znajdują się ślady osadnictwa z epoki brązu, w tym także dolmeny. W czasach rzymskich znajdowała się tu kolonia Indiciacum przy szlaku handlowym. Obecna nazwa miasteczka wywodzi się od św. Florusa – biskupa z V w., który ewangelizował okolicę. Miasteczko rozwinęło się wraz z założeniem około roku 1020 miejscowego klasztoru benedyktyńskiego, należącego do kongregacji kluniackiej. Z inicjatywy Odylona wzniesiono wtedy romańską bazylikę. W roku 1317 rezydujący w Awinionie papież Jan XXII dokonał utworzenia diecezji Saint-Flour obejmującej górną Owernię. Powyższe spowodowało wzrost znaczenia miasta – w XIV wieku rozbudowano miejscowe umocnienia.

Saint-Flour (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saint-Flour_depuis_les_berges_de_L%27Ander.jpg)

Podczas rewolucji francuskiej, poza wypędzeniem miejscowych benedyktynów, doszło do zmiany nazwy miasta poprzez usunięcie z niej świętego patrona. Powrócił do niej za czasów Restauracji. W mieście górnym zachowały się dawne umocnienia i bramy oraz stare zabudowania, w dolnym – gotycki most mnisi. Budowę gotyckiej katedry rozpoczęto pod koniec XIV stulecia po zawaleniu się północnej części romańskiej bazyliki. Została konsekrowana w roku 1466. Trójnawowa i czterowieżowa budowla o długości 65 metrów i wysokości 44 metrów wzniesiona została z ciemnego bazaltu. Fasada jest stosunkowo skromna. Okna witrażowe przedstawiają sceny biblijne oraz z życia św. Florusa. Podczas rewolucji katedra została splądrowana i następnie zamieniona w świątynię bogini Rozumu. Konsekrowano ją ponownie w roku 1802, w połowie XIX stulecia przeprowadzono prace restauracyjne. Rozebrano wtedy dwie boczne wieże.

Saint-Flour miasto górne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wikiFile: Saint-flour%2C_la_ville_haute.jpg)

Co ciekawe, katedra w Saint-Flour jest najwyżej położoną katedrą w Europie – na wysokości 892 m n.p.m. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na znajdującą się z lewej strony prezbiterium drewnianą, czarną figurę Chrystusa z drewna orzechowego, przypuszczalnie z XIII wieku. Wyposażenie kościoła wskutek zniszczeń rewolucji pochodzi głównie z XIX wieku. Polichromie w prezbiterium przedstawiające kapłana odprawiającego Mszę św. za dusze czyśćcowe (po lewej) i piekło (po prawej) przetrwały, bo były zamalowane. Odkryto je dopiero w roku 1851. Z tarasów przy katedrze roztacza się ładna panorama dolnego miasta oraz doliny rzeki Ander.

Widok na miasto górne (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saint-flour-ville-haute.jpg)

Gotycką kolegiatę Notre-Dame z XIV wieku rewolucjoniści przeznaczyli w XIX wieku na targ zbożowy, została odnowiona dopiero na początku XXI wieku. Gotycki charakter ma również kościół św. Wincentego z XV w. (dawny dominikański), który w latach rewolucji był używany jako miejsce spotkań jakobinów, a potem jako świątynia masońska. Wewnątrz znajdują się odrestaurowane XV-wieczne freski przedstawiające św. Annę.

Kościół Notre-Dame (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saint-Flour_-_%C3%89glise_Notre-Dame-01.JPG)

Plan podróży: Alzacja – Molsheim

Miasteczko w Alzacji, w rejonie Strasburga do roku 1648 wchodziło w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. W roku 1871 zajęły je zjednoczone przez Prusy Niemcy. W pobliżu liczącego obecnie ok. 10 tysięcy mieszkańców miasta przebiegała dawna droga rzymska, przy której znaleziono groby merowińskie z VI i VII wieku. W 2 połowie XVI wieku powstały w Molsheim klasztory kartuzów i benedyktynów, z którymi rozprawiła się wielka francuska rewolucja. Lokalizacja założonego w roku 1598 klasztoru kartuzów w obrębie miasta była ewenementem z uwagi na klauzurowy charakter zakonu. W roku 1592 wybuchł konflikt między kanonikami ze Strasburga a zdominowaną przez protestantów kapitułą ze Strasburga. Dotyczył on następstwa biskupstwa w Strasburgu, na które protestanci wysunęli 15-letniego Johana Georga z brandenburskiego rodu Hohenzollernów, co przesądzałoby o ich usadowieniu się nad Renem.

Stara zabudowa w Molsheim (źródło i licencja https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Molsheim_Metzig_16.JPG)

W odpowiedzi katolicy wysunęli kardynała Karola lotaryńskiego. W roku 1593 interweniował nowy król Francji – Henryk IV Bourbon, koniunkturalny konwertyta z kalwinizmu na katolicyzm, doprowadzając do podziału biskupstwa między Karola a Hohenzollerna. Konflikt zakończył się w roku 1604 porozumieniem Karola z księciem Wirtembergii, protektorem Johanna, kosztem tego ostatniego. Nie zakończyło to jednak napięć – rok później ze Strasburga wypędzono kanoników kapituły katedralnej sprzyjających Karolowi, którzy schronili się właśnie w Molsheim. W roku 1657 w Molsheim zainstalowali się także kapucyni.

Kościół pojezuicki w Molsheim (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Molsheim_J%C3%A9suites002.jpg)

Obecnie w zachowanej mimo zniszczeń części klasztoru kartuzów mieści się utworzone w roku 1985 muzeum. Z klasztoru zachował się m.in. późnogotycki krzyż z roku 1480, 4,5-metrowej wysokości, znajdujący się obecnie w „kościele jezuitów”. W miasteczku obok typowych dla Alzacji starych domów, częściowo drewnianej konstrukcji znajdziemy dziś udane połączenie gotyckiej bryły z barokowym wnętrzem tzw. kościół jezuitów, wzniesiony w latach 1615-1618 przez zakon by pomieścić całą miejscową ludność (ponad 60 metrów długości, nawa wysoka na 20 metrów). Przy kościele istniało założone w roku 1580 znane na cały region kolegium jezuickie, przekształcone w roku 1618 w akademię, zlikwidowane w roku 1765 wraz z „oświeceniem”. Kościół nosi wezwanie św. Trójcy i św. Jerzego. To drugie otrzymał po zburzeniu w roku 1791 pierwotnego kościoła parafialnego, stojącego dawniej w miejscu obecnego rynku. Wewnątrz znajdziemy m.in. barokową kaplicę św. Ignacego Loyoli z lat 20-tych XVII wieku, rokokową kaplicę Najświętszej Marii Panny z połowy XVIII stulecia oraz okazałe późnobarokowe organy z roku 1781.

Molsheim – jedna z bram miasta (źródło i licencja: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/96/Molsheim%2C_porte_des_forgerons.jpg)

Dawny budynek klasztoru kartuskiego zachował tympanon z przedstawieniem św. Marii Magdaleny oraz dziedziniec. Każdy z 18 kartuzów posiadał indywidualne lokum z ogrodem w ramach klasztoru, gdzie modlili się i pracowali tak, iż klasztor był niezależny od świata zewnętrznego. Całość otoczona była murem. W roku 1791 kościół podpalono, zaś mnisi zostali ostatecznie przepędzeni w roku 1792. Zniszczono część witraży. Klasztor został przekształcony w więzienie, zaś w roku 1796 sprzedany z przeznaczeniem na rezydencje mieszkalne. W ostatnich latach Molsheim zasłynęło z nietypowego „wielomieszkaniowego” siedliska bocianów.

Wnętrze kościoła Notre-Dame (źródło i licencja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:France_Molsheim_Eglise_des_Jesuites_Nef.jpg)

Krótki słownik różnych określeń

1. Kościół z zewnątrz – bryła:

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

KOŚCIÓŁ CYSTERSKI W PONTIGNY (BURGUNDIA)

Kościół był zwykle wznoszony na planie krzyża łacińskiego i orientowany. Zatem prezbiterium i absyda znajdują się po wschodniej jego stronie, transept (nawa poprzeczna) na osi północ-południe. Jeżeli kościół miał charakter zakonny do nawy od północy lub południa przylegał klasztor z dziedzińcem wewnętrznym otoczonym krużgankiem (łac. claustrum). Konstrukcję gotyckich świątyń wzmacniały charakterystyczne łęki oporowe jako element przypór przenoszących siły działające na górne partie ścian. Główne wejście (wejścia) do kościoła znajdowało się zwykle na fasadzie zachodniej. Nawy boczne były dwie, czasami, w większych katedrach (np. Bourges) nawet cztery. Mimo kamiennych sklepień kościoły posiadały zwykle dach z drewnianą więźbą, spoczywający na konstrukcji kamiennej bez dodatkowego mocowania.

2. Kościół z zewnątrz – portale

PORTYK KATEDRY W CHARTRES (BEAUNE)

PORTYK KATEDRY W CHARTRES (BEAUNE)

Wejścia do kościołów przybierały niekiedy formę zadaszonych portyków. Nad drzwiami i nadprożem umieszczano półkolisty tympanon z głównym tematem rzeźbiarskim. Otaczały go łuki archiwolt, na których umieszczano tło dla sceny tympanonu np. reliefy aniołów, znaków zodiaku, zwierząt. Drzwi rozdzielał zwykle filar zwany trumeau z kompozycją rzeźbiarską powtarzającą lub uzupełniającą motyw tympanonu. Po obu stronach drzwi w węgarach i wnękach rzeźbiono wydłużone postacie świętych, proroków, królów i uczonych.

3. Kościół wewnątrz – „święte świętych”.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

PREZBITERIUM KOŚCIOŁA W CHARITE (BURGUNDIA)

Obejście prezbiterium zwane ambitem ułatwiało komunikację pielgrzymów, którzy mogli w ten sposób zbliżyć się do relikwii patrona kościoła, zwykle umieszczonych w ołtarzu głównym. Samo prezbiterium było dla zwykłych wiernych niedostępne, jego część od transeptu zajmował chór z miejscami dla zakonników / księży (stalle). Na granicy strefy dla kapłanów znajdowała się belka tęczowa z krucyfiksem lub lektorium (zachowane np. w L’Epine). Absydę otaczały kaplice, często z ołtarzami bocznymi.

4. Kościół wewnątrz – nawa.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

TRANSEPT KATEDRY W ROUEN (NORMANDIA)

 Dolna część nawy głównej przechodziła ostrołukami w nawy boczne, nad którymi znajdowało się otwarte lub ślepe triforium – galeria z kolumienkami. Powyżej, pod samymi sklepieniami występowały okna clerestorium. Kamienne elementy zdobnicze okien i rozet, w które wpasowywano witraże nazywane są maswerkami. Sklepienia naw głównych pojawiały się od 2 połowy XI wieku. W architekturze romańskiej były to zazwyczaj sklepienia kolebkowe, na styku z gotykiem, oparte na kombinacji łuków poprzecznych sklepienia krzyżowe. Gotyk wykształcił dalsze modyfikacje sklepień: krzyżowo-żebrowe, sieciowe i gwiaździste. Nad skrzyżowaniem nawy z transeptem znajdowała się niekiedy wieża z latarnią (np. katedra Rouen). Poniżej głównego kościoła, zazwyczaj jego prezbiterium znajdowała się krypta. Między wejściem a nawą występował czasem przedsionek, który nazywany był narteksem (przy fasadzie frontowej to jest zachodniej) lub kruchtą.

Miejsca, których nie udało się obejrzeć

… z powodu pogody, zmęczenia, problemów ze znalezieniem noclegów i takich tam. Wrzucam, bo może kogoś zainteresuje.

BURGUNDIA

AUTUN, Miejscem, które nie udało się nam odwiedzić, a było w planie była przede wszystkim dawna siedziba diecezji – Autun z katedrą św. Łazarza. Do Autun jedzie się głównie po to by obejrzeć ten romański portal. Tym razem się nie udało.

NEVERS. Z uwagi na dość długi etap jazdy w dolinę Loary byliśmy zmuszeni pominąć Nevers ze zniszczonym częściowo przez rewolucję romańskim kościołem św. Szczepana (zdemolowano jego trzy wieże) – najstarszym zachowanym kościołem z kamiennymi sklepieniami (koniec XI w.) oraz, oczywiście znajdujące się w mieście sanktuarium z relikwiami św. Bernardetty od objawień w Lourdes.

GUEDELON. Napięte ramy czasowe sprawiły również, że minęliśmy plac budowy zamku w Guedelon.

REJON LOARY

CHAUVIGNY / POITIERS. Niemiłosierny deszcz jaki lał od rana podczas wyjazdu do Fontgombault sprawił, że plan dnia został ograniczony i z Saint-Savin pojechaliśmy z powrotem do Loches. Dlatego ominęły nas typowo średniowieczne klimaty w Chauvigny. No i oczywiście romańskie cacuszko to jest Notre-Dame de la Grande w niedalekim Poitiers.

Jak wspomniałem przejazdem minęliśmy też Tours i Blois.

NORMANDIA

ETRETAT. Paskudna normandzka pogoda nie pozwoliła na wypad na oddalone o ok. 70 km od naszego miejsca noclegu klify Etretat.

PIKARDIA

CORBIE. Mała miejscowość ok. 10 km na wschód od Amiens z pozostałościami zrujnowanego przez rewolucję opactwa benedyktyńskiego. Gdyby nie końcowe zakupy w Amiens, może by się udało.

WIDOK NA REJON CALAIS

WIDOK NA REJON CALAIS

Chartres: miasto

Miasto. Chartres, liczące dziś około 40 tysięcy mieszkańców, rozłożyło się około 70 kilometrów na południowy zachód od Paryża w cieniu wielkiej katedry, widocznej między domami w miarę zbliżania się do jego centrum. Jego nazwa pochodzi od plemienia Carnutów, którzy zamieszkiwali ten teren i mieli tu osadę, którą Rzymianie nazwali po podboju Galii Autricum. Było to znaczące miasto z akweduktami, okazałym amfiteatrem i forum. W połowie III wieku ewangelizowali je święci Eodald i Altin. W IV wieku w mieście nazywanym wówczas Carnotum istniało już biskupstwo, które rozwijało się mimo niespokojnych czasów. Okres najazdów ludów barbarzyńskich, które doprowadziły do upadku cesarstwa na zachodzie trwał przez kolejne stulecia, do czego dochodziły konflikty między feudałami. W roku 743 Chartres zajął i splądrował Hunald, pan Akwitanii. W czerwcu roku 858 miasto spalili Normanowie – Duńczycy. W roku 876 Karol Łysy podarował Chartres relikwię welonu Dziewicy Maryi, co sprawiło, że miasto stało się ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym. W lutym roku 886 miasto obroniło się przed Duńczykami, a w roku 911 przez Normanami Rollona. To ostatnie szczęśliwe wydarzenie przypisywano wstawiennictwu Maryi, otrzymanej od cesarza karolińskiego relikwii jej szaty (Santa Camisa) i modłom świątobliwego biskupa Gantelma. Co ciekawe, w tym samym roku Rollon przyjął chrzest i stał się pierwszym księciem krainy u ujścia Sekwany nazywanej Normandią, lennikiem Karola III. W roku 1116 miasto zamierzał oblec król Ludwik VI przeciwko Tibaudowi IV, jednak procesja jaka wyszła z powyższą relikwią skłoniła go do rezygnacji z walki.

W szczytowym średniowieczu miasto, stanowiące centrum żyznego regionu Beauce, znajdowało się we władaniu hrabiów Blois i Szampanii, w roku 1286 przeszło pod władztwo korony. W mieście działała m.in. pod patronatem biskupa w l. 1006-1028 Fulberta i biskupa w l. 1090-1116 – św. Iwona z Chartres znana szkoła katedralna, która wykształciła wielu znamienitych teologów i filozofów. Jednemu z jej uczonych Bernardowi z Chartres przypisuje się słynną sentencję o karłach na ramionach gigantów, które widzą dzięki temu dalej i lepiej. W latach 1176-1180 biskupem Chartres był Jan z Salisbury, sekretarz i towarzysz Tomasza Becketa na francuskim wygnaniu, który schronił się przed siepaczami, którzy w roku 1170 przyszli do katedry w Canterbury by zamordować jej arcybiskupa. Był on autorem szeregu dzieł naukowych, w tym historycznych obejmujących m.in. skrócony żywot św. Tomasza. Złote stulecia średniowiecza XII oraz XIII się kończyły i nadchodziło XIV stulecie – czas wojny, schizmy i zarazy. Wojna stuletnia nie dotknęła Chartres bezpośrednio – choć z pierwszym jej okresem wiąże się podpisanie w roku 1360 w pobliskim Bretigny rozejmu między Janem Dobrym a Anglikami po klęsce francuskiej pod Poitiers. W roku 1417, w wyniku kampanii Henryka V miasto dostało się w ręce angielskie. Zostało zajęte przez Karola VII w roku 1432. Od roku 1528 było siedzibą księstwa, którego tytuł dzierżyli książęta orleańscy. W roku 1568, podczas wojen hugenockich, Chartres zostało zaatakowane przez stronę kalwińską – oddziały Kondeusza, jednak bez powodzenia. W roku 1591 zajął je Henryk Nawarry, który w roku 1591 koronował się tu, mimo oporu katolickich mieszczan, na króla Francji (zob. artykuł).

W roku 1944 miasto znacznie ucierpiało podczas działań alianckich, natomiast katedra została oszczędzona, mimo, iż pierwotnie miała podzielić los m.in. klasztoru na Monte Cassino. Dowództwo przekonał rekonesans pułkownika Welborna Bartona Griffitha przeprowadzony celem potwierdzenia, czy w katedrze znajdują się siły niemieckie i posterunek obserwacyjny. Griffith przedostał się do katedry z drugim żołnierzem, składając raport, że kościół nie został zajęty przez Niemców. W rezultacie odwołano jego ostrzał artyleryjski.  Pułkownik zginął 16 sierpnia 1944 roku podczas walk w rejonie miasta, na dwa dni przed zajęciem miasta przez siły 3 Armii Pattona. Co ciekawe jego rola w ocaleniu katedry pozostała szerzej nieznana do roku 1994.

Zabytki. Oprócz katedry, która została opisana w odrębnym artykule, w mieście – zwłaszcza na zboczu opadającym w dolinę Eure, zachowało się szereg ciekawych miejsc. W pobliżu samej Notre-Dame stoi dawny barokowy pałac biskupi z 1 połowy XVIII w., wzniesiony w miejscu poprzedniej rezydencji z czasów św. Iwona (XII wiek). Od rewolucji pałac był wykorzystywany jako siedziba administracji, a podczas I wojny światowej stacjonowali tu żołnierze, którzy dopuszczali się aktów wandalizmu. Potem urządzono tu muzeum sztuk pięknych. W rejonie znajduje się zespół budynków stanowiących dawniej własność kapituły (tzw. Kwartał Loens). Idąc w stronę miasta – czy to na południe od katedry czy w stronę rzeki Eure napotkamy szereg starych średniowiecznych i renesansowych domów, w tym Dom Łososia. Niestety część starej zabudowy została zburzona pod koniec XIX w. i w latach 60-tych XX w.

Saint-Aignan. Idąc przez centrum w stronę południową na oskarpowanym wzniesieniu mijamy gotycki kościół pod wezwaniem św. Aignana. Pierwszy kościół w tym miejscu powstał z inicjatywy biskupa Chartres na przełomie IV i V wieku, w obecnej formie pochodzi z XVI-XVII wieku, choć znajdziemy tu także elementy wcześniejsze np. XIV-wieczny portal fasady zachodniej. Pierwotne witraże zostały uszkodzone podczas ataku na Chartres hugenotów w roku 1568, a podczas rewolucji końca XVIII stulecia świątynię zamieniono na stodołę. Widoczne zaniedbane polichromie i dekoracje stropu pochodzą z okresu jej renowacji i są XIX-wieczne.

Saint-Pierre. Poniżej kościoła Saint-Aignan znajduje się dawny opacki kościół Saint-Pierre. Miejscowe opactwo benedyktyńskie zostało założone poza murami miasta przypuszczalnie w VII stuleciu. Podczas najazdów normańskich roku 858 i 911 dwukrotnie było niszczone. Po tym drugim najeździe zostało odbudowane w 1 połowie X wieku. Z tego okresu pochodzi zachodnia wieża o charakterze obronnym – jedyny element kościoła, który zachował się z pożarów lat 1077 i 1134. W roku 1007 zmarł w opactwie św. Gilduin, co wzmocniło jego prestiż jako sanktuarium. Budowę nowego założenia rozpoczęto niezwłocznie po pożarze z roku 1134 i do końca XII stulecia zakończono prezbiterium, zaś do roku 1320 – całość gotyckiej bazyliki. Przy kościele, od strony południowej powstał kompleks klasztorny, odbudowany po pożarze roku 1584 i zbarokizowany w wieku XVIII. Kompleks ten został zniszczony w części podczas rewolucji roku 1789 kiedy to budynki opackie przeznaczono na stajnie dla wojska (obecnie mieści się tam szkoła), a sam kościół – na wytwórnię saletry. Dziś, poza wspomnianą wieżą z X wieku, znajdziemy tu ciekawe witraże oraz eleganckie wnętrza.

Pozostałość kościoła Saint-Andre. Aby dotrzeć do kolejnego dawnego kościoła w mieście, który przeszedł burzliwe losy należy wzdłuż skarpy rzeki Eure wrócić ku wschodnim podnóżom katedralnego wzgórza. Kościół św. Andrzeja wzniesiono już w starożytności, w miejscu dawnego amfiteatru. Po najazdach normańskich został postawiony nowy budynek, zniszczony przez pożar w roku 1134. Z 2 połowy XII stulecia pochodzi obecnie widoczna bryła, przebudowana w XVI i XVII wieku. Podczas wielkiej rewolucji kościół zamknięto, jego iglicę zburzono, a całość zamieniono w magazyn zbożowy, po czym pozostawiono samemu sobie. W roku 1805 zawaliła się kaplica Najświętszej Marii Panny, co skłoniło władze do podjęcia decyzji o rozebraniu prezbiterium. Kadłubek, który ucierpiał następnie podczas pożaru w roku 1861 i działań wojennych w roku 1944, został odnowiony na początku obecnego stulecia z przeznaczeniem na dom kultury.

Jak wspomniano w artykule o katedrze – parkingi w Chartres są płatne, a ceny wahają się od 1 do prawie 2 EUR za godzinę postoju.

LINKI

KOŚCIÓŁ SAINT-PIERRE W MAPPINGGOTHIC.ORG

KOŚCIÓŁ ST-AIGNAN – ZDJĘCIA/OPIS FR.

KOŚCIÓŁ ST-PIERRE – ZDJĘCIA/OPIS FR.

PANORAMY – KATEDRA I MIASTO

GALERIA

Loches

Loches, 6-tysięczne miasteczko nad brzegiem rzeki Indre, stanowiło naszą bazę wypadową w rejon Loary. Powstało, jak wiele podobnych francuskich miejscowości – przy klasztorze. Został on założony pod koniec V stulecia przez św. Ursusa z Cahors (Saint Ours), który zamieszkał tu pod koniec życia i zmarł w opinii świętości.  Kolejnym przełożonym klasztoru był św. Senoch. W średniowieczu Loches stanowiło ośrodek religijny, przy którym rozkwitał handel. W roku 742 syn Karola Młota – Karloman oraz późniejszy król Franków Pepin Krótki pokonali władcę Akwitanii i zajęli Loches. Od roku 887 weszło ono jako wiano córki rycerza Karola Łysego w skład hrabstwa Akwitanii, którego panami byli od końca XI wieku królowie Anglii. Jeden z nich, Henryk II (ojciec Ryszarda Lwie Serce) rozbudował w 2 poł. XIII w. miejscowy zamek. Wcześniej feudałowie z Akwitanii prowadzili spory z hrabiami niedalekiego Blois. Jednym z głównych awanturników owej epoki (początek XI w.) był Fulko Nerra, który swoje podboje ugruntował budową w Loches czworobocznej wieży obronnej zachowanej do dzisiaj. W roku 1195 miasto zajął uwolniony z niewoli austriackiej po powrocie z krucjaty Ryszard Lwie Serce, obawiając się knowań brata Jana z dawnym sojusznikiem Ryszarda – Filipem Augustem. Po jego śmierci, w roku 1205 król Francji Filip August wykorzystał niedołęstwo angielskiego Jana bez Ziemi i zajął po 12-miesięcznym oblężeniu miasto, które stało się rezydencją władców Francji i było nią aż do panowania Karola IX pod koniec XV wieku.

Miasto Królewskie. Ta barwna przeszłość miasta jest widoczna do dziś – w sercu Loches wyrasta Miasto Królewskie o potężnych murach obronnych 4-metrowej grubości i jednej, jedynej okazałej bramie (Porte Royale). Na jego jednym krańcu stoi stary donżon, pamiętający czasy Fulka Nerry, na drugim – północnym Logis Royal: pałac króla Karola VII. Do tego właśnie pałacu udała się spod Orleanu zwycięska Joanna d’Arc w maju 1429 roku by spotkać się z delfinem i przekonać go do sięgnięcia po koronę w katedrze w Reims. Donżon, jeden z najstarszych zachowanych w Europie, obok XI-wiecznej wieży prawie 40-metrowej wysokości, zawiera dobudowane w kolejnych stuleciach bastiony. W 2 połowie XV w., za panowania Ludwika XI, który do Loches miał uraz osobisty, stał się więzieniem. Przebywał w nim m.in. kardynał Jean Balue. Ludwik XI dodał też do umocnień okrągłą wieżę artyleryjską. W lochach donżonu zmarł w roku 1508 pojmany podczas wojen włoskich Ludovico Sforza, książę Mediolanu. Tutejsze więzienie czynne było do… roku 1926.

Z położonym na przeciwległym skraju Królewskiego Miasta Logis Royal, wzniesionym przez Karola VII, wiąże się postać faworyty królewskiej – Agnes Sorel, o której wspomniano w opowieści o Jacquesie Coeurze. Często przebywała tu przy królu w latach 40-tych XV wieku, stając się powodem sporów Karola z delfinem – przyszłym Ludwikiem XI, zazdrosnym o względy ojca. Po nagłej śmierci w opactwie Jumieges pochowano ją właśnie w Loches. W następnych stuleciach od Loches odsunęli się królowie i szlaki handlowe, a miasteczko popadło w zapomnienie. Dzięki temu zachowało średniowieczny charakter, choć podczas rewolucji roku 1789, wyzwalając trzy osoby z miejscowego więzienia, zniszczono i splądrowano część budynków całej cytadeli. Zniszczenia nie ominęły i miasteczka – nie zachował się dawny kościół parafialny Saint-Ours (przy ulicy tego samego imienia) ani konwent urszulanek (na obecnym placu Verdun).

Do cytadeli królów prowadzi, jak wspomniano, jedyna Brama Królewska – z XII-XIII wieku (w XVI w. otrzymała taras artyleryjski), za którą biegnie wąska ulica Fulka Nerry. Odnoga w prawo prowadzi do Donżonu (wstęp płatny 7,5 EUR – łącznie z Logis Royal), w lewo do pałacu. Po drodze, przy wąskiej uliczce wyrasta coś co znawcy uważają za jeden z bardziej oryginalnych przykładów architektury romańskiej we Francji – kolegiata Saint-Ours (dawniej Notre Dame). Pochodzi z XI i XII wieku, a jej dach składa się z czterech sąsiadujących ze sobą wielobocznych ostrosłupów. Dwa z nich – nad prezbiterium i kruchtą zostały podniesione do roli wież. Kolegiata, obok marmurowego nagrobka wspomnianej wyżej Agnes Sorel, posiada w XII-wiecznym portyku wejściowym ciekawy romański portal ze sporą kolekcją okazów ze średniowiecznych bestiariuszy. Oprócz tego w mieście królewskim znajdziemy stare kamienne domy. Z Donżonu i tarasów roztacza się ładny widok na okolicę, w tym sąsiednie Beaulieu.

Podzamcze. Poniżej miasta królewskiego wyrosło podzamcze, obwarowane pod koniec średniowiecza murami z czterema bramami, z których zachowały się dwie: Picois stanowiąca obecnie część XVI-wiecznego ratusza oraz Porte des Cordelieres (Brama Franciszkańska) z XV w., wychodząca w stronę rzeki Indre, w stronę znajdującego się tu miejskiego parku. Nad miastem góruje renesansowa dzwonnica św. Antoniego, 52-metrowej wysokości, wzniesiona w l. 1529-1575. W mieście jest sporo darmowych miejsc do parkowania, np. przy placu Verdun, ok. 300 metrów od Donżonu. My trafiliśmy w Loches akurat na średniowieczny festyn z okazji 1000-lecia ponurej twierdzy.

 LINKI

DONŻON – ZDJĘCIA/OPIS FR.

LOGIS ROYAL – ZDJĘCIA/OPIS FR.

KOLEGIATA – ZDJĘCIA/OPIS FR.

ŻYWOT ŚW. URSUSA W KRONICE GRZEGORZA Z TOURS (ENG)

GALERIA

 

Troyes

Z Reims do Troyes – rzymskiego Tricassium (wcześniej Augustobona), prowadziła dawna Via Agrippa. Według przekazów, gdy w roku 451 pod miasto podeszły hordy Attyli, miejscowy biskup Lupus (Saint-Loup) po żarliwych modłach wyszedł naprzeciw wodza Hunów, odziany w biskupie szaty, na czele procesji duchowieństwa. Attyla obiecał oszczędzić miasto i ruszył na północ, w rejon dzisiejszego Chalons, gdzie na Polach Katalaunijskich jego oddziały zostały rozbite przez armię rzymską walczącą w sojuszu z Wizygotami. W roku 720 do miasta dotarł z Półwyspu Iberyjskiego zagon saraceński, zaś dalszą ekspansję muzułmańską powstrzymało dopiero zwycięstwo Karola Młota pod Poitiers. W X stuleciu, po okresie najazdów normańskich (splądrowanie miasta w roku 888 i 892 wraz ze zniszczeniem katedry), Troyes stało się stolicą hrabstwa Szampanii, którą pozostało aż do „wielkiej i potężnej” rewolucji końca XVIII wieku. Ważnym ośrodkiem sakralnym,  ale i gospodarczym było w tym okresie opactwo benedyktyńskie posiadające m.in. bogaty zbiór manuskryptów. Miasto pełniło funkcję ważnego ośrodka handlu, zwłaszcza suknem. Mieściła się tu również, podobnie jak w Reims czy Chartres szkoła katedralna, której jednym z nauczycieli w 2 połowie XII wieku był Bernard Silvestris, autor m.in. dzieła Kosmografia. Warto wspomnieć, że w roku 1129 właśnie podczas synodu w Troyes, m.in. za przyczyną św. Bernarda z Clairvaux, został zatwierdzony zakon templariuszy z regułą opartą na tej cysterskiej. W roku 1260 urodzony w Troyes Jacques Pantaleon został wybrany papieżem jako Urban IV, co, jak opiszemy poniżej, nie pozostało bez wpływu na miasto i miejscową architekturę. W roku 1285 król Filip Piękny włączył Troyes do królestwa Francji, ale zachowało ono swoje przywileje.  XIV stulecie przyniosło zarazy i wojnę stuletnią. Po bitwie pod Agincourt (1415) podczas wojny stuletniej Troyes znajdowało się w rękach sprzymierzonych z Anglikami Burgundczyków, którzy planowali je uczynić stolicą Francji. W maju roku 1420 podpisano nawet w miejscowej katedrze słynny traktat gwarantujący Henrykowi V Lancasterowi, który miał poślubić Katarzynę, córkę Karola VI, następstwo tronu kosztem delfina, również Karola. Henryk zmarł jednak młodo i niespodzianie, zaś w lipcu roku 1429 Joanna d’Arc zajęła Troyes wraz z Karolem VII, zmierzając  na koronację w Reims.

Katedra św. Piotra i Pawła. Troyes liczy dziś ok. 62 tysiące mieszkańców. Wprawdzie wielki pożar z roku 1524 zniszczył większość średniowiecznej zabudowy, znajdziemy tu sporo częściowo drewnianych malowniczych domków z XVI w. Zaparkowaliśmy przy bulwarze Dantona na wprost bocznej uliczki wiodącej wprost do oddalonej o ok. 400 metrów katedry. Katedra w Troyes istniała na obecnym miejscu już we wczesnym średniowieczu. W roku 878 Ludwik Jąkała został koronowany tu na cesarza przez papieża Jana VIII. Budowę obecnej katedry gotyckiej św. Piotra i Pawła rozpoczęto w roku 1206, po pożarze w roku 1188 poprzedniej budowli. Jej inicjatorem był biskup Garnier de Trainel, który w roku 1204 dotarł za krzyżowcami do Konstantynopola, ale kamień węgielny położył jego następca – Herve. Budowę prowadzono z poważnymi przeszkodami, albowiem potężna burza w roku 1228 poważnie uszkodziła wznoszony kościół, okazało się również, iż miejscowy grunt nie posiada odpowiedniej stabilności. Prace przyspieszyły za pontyfikatu papieża Urbana IV kiedy to ukończono transept. Jednakże nawę budowano jeszcze w stuleciu XV, zaś fasadę zachodnią z głównym wejściem ukończono dopiero w XVI stuleciu. Nic dziwnego, że katedrę w Troyes uważa się za najdłużej budowaną w całej Francji. Architektura katedry przypomina nieco tę z podparyskiej Saint-Denis, m.in. widoczny jest brak jednej z wież (tej św. Pawła). Budowla posiadała wieżę na krzyżówce transeptu z nawą, ale została ona poważnie uszkodzona przez burzę w roku 1365, co doprowadziło do zawalenia się nawy w roku 1389.  W roku 1700 wieża została zniszczona przez pożar od pioruna i już nie odbudowana. Rzeźby fasady zostały uszkodzone podczas rewolucji. Nawa kościoła ma 114 metrów długości, wysokość sklepień wynosi ok. 28 metrów. Witraże w prezbiterium datowane są na połowę XIII wieku – przedstawiają sceny z męki Chrystusa w otoczeniu wizerunków męczenników, świętych i kapłanów, którzy przyczynili się do budowy świątyni. W skarbcu znajduje się relikwiarz św. Bernarda z Clairvaux i św. Malachiasza z Irlandii.

Bazylika św. Urbana. Architektem XIII-wiecznej gotyckiej bazyliki św. Urbana, oddalonej od katedry o około 0,5 kilometra była osoba o tajemniczym przydomku – Johannes Angelicus (Jan Anielski – Langlois). Stworzył on dzieło oryginalne, które zdumiewa lekkością ścian oraz rozległymi połaciami nisko umieszczonych okien witrażowych, zaś na zewnątrz – minimalizmem w stosowaniu wzmacniających konstrukcję przypór. Przypory te wydają się nie wspierać budowli, lecz stanowić niezależny od niej element ozdobny. Kolegiatę ufundował w roku 1262 Urban IV, papież od roku 1261, w miejscu gdzie przyszedł jako syn szewca z Troyes na świat. Kościołowi dał w roku 1264 święto Bożego Ciała, jak również jedne z najpiękniejszych hymnów – Pange lingua gloriosi oraz O salutaris Hostia, stworzone przez św. Tomasza z Akwinu na liturgię tego właśnie święta. Kolegiata w Troyes otrzymała imię świętego poprzednika papieża – męczennika. Powstawała bardzo szybko (do roku 1265 prezbiterium i transept) mimo, że patron budowy zmarł w roku 1264. Jego następca Klemens IV nie szczędził środków na kontynuację prac, jednak w roku 1266 najpierw doszło do aktu wandalizmu w budowanym kościele, potem ogień strawił część dachu i stropów.  Ostatecznie bazylikę konsekrowano dopiero w roku 1389. Szczyt fasady otrzymał obecną formę dopiero pod koniec XIX stulecia. Nawa bazyliki jest dość krótka, choćby w porównaniu z pobliską katedrą, całość robi jednak wrażenie. We wnętrzu zgromadzono gotyckie rzeźby. Z lat 70-tych XIII wieku pochodzą efektowne witraże.

Pozostała część miasta. Oprócz wymienionych dwóch głównych kościołów miasta w centrum Troyes znajdziemy także gotycki kościół św. Magdaleny z początku XIII w. (nawa, transept), z prezbiterium w stylu „płomienistego” gotyku z przełomu XV i XVI w. oraz św. Jana na Rynku pierwotnie z XIV w. (gdzie Henryk V poślubił Katarzynę, córkę Karola VI), przebudowany również potem w stylu flamboyant, oraz późnogotyckie kościoły Saint-Remi (koniec XV w.), Saint-Nizier oraz Saint-Pantaleon (parafia polska) – z 1 połowy XVI w. Pomiędzy wspomnianymi kościołami rozciąga się pokaźny labirynt uliczek i zaułków ze wspomnianymi, urokliwymi, starymi domami, z których najstarsze datuje się na 1 połowę XVI stulecia, małymi piekarniami, knajpkami i sklepikami. W rejonie katedry mieszczą się dawne pałace m.in. Mauroy, Lion noir czy Marisy, jak również dawny szpital augustianek. W pobliżu bazyliki św. Urbana stoi natomiast XVII-wieczny budynek ratusza.

LINKI

KATEDRA W MAPPINGGOTHIC.ORG

PANORAMA WNĘTRZA KATEDRY

BAZYLIKA ŚW. URBANA W MAPPINGGOTHIC.ORG

PANORAMA WNĘTRZA BAZYLIKI

KOŚCIÓŁ SAINT-MADELEINE W MAPPINGGOTHIC.ORG

PANORAMA WNĘTRZA – ST. MADELEINE

BAZYLIKA SAINT-URBAIN – ZDJĘCIA/OPIS FR

KATEDRA ST-PIERRE & ST-PAUL – ZDJĘCIA/OPIS FR

KOŚCIÓŁ SAINT-NIZIER – ZDJĘCIA/OPIS FR

KOŚCIÓŁ SAINT-JEAN-AU-MARCHE – ZDJĘCIA/OPIS FR

KOŚCIÓŁ SAINTE-MADELEINE – ZDJĘCIA/OPIS FR

KOŚCIÓŁ SAINT-REMI – ZDJĘCIA/OPIS FR

KOŚCIÓŁ SAINT-PANTALEON – ZDJĘCIA/OPIS FR

GALERIA