Fontenay

Zakon cystersów powstał z chęci wierności pierwotnej, surowej regule benedyktyńskiej w roku 1098, w Citeaux. W roku 1097 opat Robert z Molesmes wraz z grupą zwolenników do powrotu do pierwotnej reguły św. Benedykta założył klasztor w tej miejscowości (łac. Cistercium), zaaprobowany przez papieża Paschalisa II w roku 1100. Rozwój zgromadzenia wiąże się z osobą św. Bernarda, który dołączył do wspólnoty w roku 1112, zaś w roku 1115 założył kolejny klasztor w Clairvaux. W roku 1119 papież Kalikst II zatwierdził organizację nowego zakonu. Każdy kolejny klasztor obejmowało początkowo 12 mnichów z opatem na czele, na wzór dwunastu Apostołów. W roku 1125 powstała żeńska gałąź zgromadzenia, w roku 1145 uczeń Bernarda z Clairvaux, członek cystersów został wybrany papieżem, przyjmując imię Eugeniusz III. Zakon szybko rozprzestrzenił się we Francji – tworząc jako pierwsze, obok Citeaux i Clairvaux, klasztory w La Ferté, Pontigny i Morimond, a potem  całej Europie. W samym XII stuleciu powstało prawie 750 klasztorów (a w największym okresie rozwoju ponad 2000 w Europie). Budowę opactwa „u źródeł” – Fontenay rozpoczęto w roku 1139, zakończono zaledwie 8 lat później. W szczytowym okresie rozwoju w opactwie przebywało kilkuset mnichów.

Według niektórych badaczy w zaprojektowaniu Fontenay brał udział św. Bernard z Clairvaux. Jak głosiło średniowieczne powiedzenie o założycielach wielkich zakonów „Bernard ukochał doliny, Benedykt – góry, Franciszek – miasteczka, Dominik – wielkie miasta”. Dawne opactwo położone w rzecznej dolinie stanowi doskonały przykład prostej, ascetycznej jak zakonne życie, a zarazem funkcjonalnej, architektury cysterskiej. Nie jest przypadkiem, że z dormitorium, gdzie mnisi spali prowadziło przejście wprost do skromnego kościoła, gdzie odmawiano, jeszcze w ciemnościach nocy pierwszą część liturgii godzin – Jutrznię. Dopiero stamtąd przechodzono na krużganek i dziedziniec klasztoru, do refektarza, gdzie spożywano posiłki, wreszcie do miejsc pracy – ogrodu, kuchni, piekarni, infirmerii, młyna i kuźni. W kompleksie znalazł się także dom gościnny dla pielgrzymów.

Kościół – orientowany, trójnawowy, w typie tradycyjnej, wczesnochrześcijańskiej bazyliki z transeptem, konsekrowany w roku 1147 przez papieża Eugeniusza III nie zawierał zdobień. Świątynia z ciemnożółtego kamienia ma długość 66 metrów i wysokość niecałych 17 metrów od podłogi do typowo romańskiego, kolebkowego sklepienia. Posadzki nie ma – o co zadbała rewolucja francuska, której ofiarą padła również kruchta. W północnej części transeptu zakończonej prowadzącymi na dawny cmentarz „drzwiami zmarłych” stoi XIII-wieczna rzeźba Madonny z Fontenay w typie burgundzkim. W dawnym prezbiterium, stanowiącym najlepiej oświetloną (sześcioma sporymi oknami) część budowli, zgromadzono fragment dawnego ołtarza, zniszczonego podczas rewolucji przedstawiający sceny z Ewangelii, w tym Narodzenie Pańskie. Płyta nagrobna przedstawiająca biskupa z pastorałem dotyczy Ebrarda z Norwich, który wygnany z Anglii znalazł spokój w Fontenay, stając się jednym z fundatorów opactwa. Uwagę zwraca także okazały nagrobek rycerza burgundzkiego Mellona d’Epoisses z małżonką. Przylegające do kościoła dormitorium zachowało dębowe stropy z połowy XV stulecia w formie odwróconego szkieletu łodzi. Reguła św. Benedykta nakazywała by, jeśli warunki klasztorne pozwalają, wszyscy mnisi spali w jednym pomieszczeniu, przy palącej się aż do ranka świecy. Największe bodaj wrażenie robi jednak krużganek dziedzińca o wymiarach 36 na 38 metrów otoczony kolumnadą. Jest również surowy – brak jest otoczonej kaplicami absydy, zaś kapitele kolumn nie są rzeźbione, ale to właśnie prostota i rytm urzekają. Po lewej znajduje się wejście do kapitularza z wczesno-gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym oraz skryptorium, gdzie przepisywano i iluminowano manuskrypty. Do skryptorium przylega izba kominkowa, która miała za zadanie zapewnić ogrzewanie mnichom w zimowe dni i noce.

Na zewnątrz, na skraju dawnego ogrodu stoi infirmeria czyli dawny szpitalik, obok okazała kuźnia z końca XII wieku do przetopu rud żelaza pozyskiwanych przez zakonników ze sztolni na wzgórzach położonych na zachód od opactwa z młotami hydraulicznymi do kucia tegoż, napędzanymi młyńskim kołem. Energię wodną wykorzystywano zresztą powszechnie w opactwach cysterskich do mielenia zboża, przesiewania mąki, szycia tkanin, a i prowadzenia hut szkła oraz właśnie kuźni żelaza, którego zakonnicy byli czołowym ówczesnym producentem. Dlatego klasztory sytuowano w terenach wyżynnych, przy rzekach i strumieniach. Oprócz tego w kompleksie klasztornym znajdziemy XIII-wieczny gołębnik i psiarnię (przed wejściem do kościoła), XVIII-wieczną rezydencję opatów (na prawo od gołębnika), dawne pomieszczenia bramne i gościnne oraz dawną kaplicę dla pielgrzymów i piekarnię (dziś księgarnia i lapidarium z ciekawymi detalami kamieniarskimi epok romańskiej i gotyku).

Ostatnich mnichów wyrzuciła z Fontenay w roku 1790 rewolucja francuska. Przejęte mienie cysterskie sprzedano w roku 1820 członkowi rodziny Mongolfierów (tych od balonu), który urządził w dawnym opactwie papiernię. W roku 1906 kompleks nabył bankier z Lyonu, który podjął prace restauracyjne. Do restauracji opactwa jednak nie doprowadził. Obecna cena wejściówki do 10 EUR (są zniżki, jeżeli np. było się w jakiejś atrakcji w pobliżu), duży parking przy opactwie jest darmowy.

LINKI

OPACTWO W MAPPINGGOTHIC.ORG

PANORAMY 360-STOPNI

PANORAMA KRUŻGANKA

OPACTWO PANORAMY

ZDJĘCIA Z DAWNEGO OPACTWA

GALERIA

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s