Amiens

Historia. Do Amiens, prawie 140-tysięcznego miasta nad Sommą w Pikardii warto przyjechać jedynie dla stojącej w centrum katedry, ale jest to powód absolutnie wystarczający. W starożytności znajdowała się tu osada Samarobriva, która wskazuje że istniał w tym miejscu most przez rzekę. Osadę zamieszkiwało plemię galijskie Ambianów, stąd późniejsza rzymska nazwa osady – Ambianum. Wczesnośredniowieczne Amiens wiąże się z postacią rzymskiego żołnierza Marcina, który właśnie przy bramie miasta miał podzielić się z nagim biedakiem swoim płaszczem. Rozpoczął tym nowy, chrześcijański etap życia, który zaprowadził go na stolicę biskupią w Tours. Potem przyszły czasy najazdów Alanów i Burgundczyków, a w IX wieku – normańskich barbarzyńców z północy, którzy splądrowali miasto w roku 859 i 882, niszcząc m.in. ówczesną katedrę. Wcześniej Amiens dochowało się kolejnego świętego – żyjącego w VI stuleciu św. Honoriusza, miejscowego biskupa.

Miasto zostało przyłączone do królestwa Francji za rządów Filipa Augusta w roku 1185. W roku 1264 w Amiens król Ludwik IX Święty sprawował tu arbitraż w sporze między Henrykiem III królem Anglii a zbuntowanymi baronami, w tym sławnym Szymonem de Montfort. Wypadł on nie po myśli angielskich feudałów, co spowodowało wybuch rebelii. W roku 1435 miasto przyznano na kongresie w Arras Burgundczykom – Francuzi odzyskali je po śmierci Karola Zuchwałego w roku 1477, za panowania Ludwika XI. W roku 1597 podczas wojen o Niderlandy miasto zajęli przebrani za chłopstwo żołnierze hiszpańscy, którzy potem bronili się przez pół roku przed wojskami Henryka IV Burbona. Prawdziwe nieszczęścia spadły jednak na miasto w czasach najnowszych. Najpierw podczas wojny francusko-pruskiej roku 1870 Amiens zajęły wojska Prus (po wojnie w mieście znalazł się pisarz Juliusz Verne i mieszkał tu aż do śmierci w roku 1905). Potem przechodziło z rąk do rąk podczas I wojny światowej i ciężkich walk nad Sommą. Niemcy zostali ostatecznie odparci dopiero w roku 1918 po letniej ofensywie tzw. 100 dni. Podczas II wojny światowej najpierw było bombardowane w maju 1940 roku przez Niemców, potem jako leżące w pobliżu węzła kolejowego Longueau – wielokrotnie przez RAF. W rezultacie znajdziemy tu w zasadzie jedynie modernistyczne bezpłciowe ceglane i betonowe domki jak z przedmieść Londynu. Opisywany w przewodnikach kwartał St-Leu przypomina nadal raczej slumsy, którymi był w przeszłości niż turystyczną atrakcję, pomijając kanały, których sieć ciągnie się na północny-wschód

Katedra. Pozostaje natomiast, doskonale widoczna z nabrzeża Saint-Leu, ocalała z działań wojennych, największa katedra gotycka Francji – rzeczywiście imponująca. Była budowana po pożarze w roku 1218 wywołanym uderzeniem pioruna poprzedniej, znacznie mniejszej budowli. Budowę rozpoczęto w roku 1220. Znamy nazwisko pierwszego architekta – budowniczego. Był nim Robert de Luzarches, zaangażowany przez biskupa miejsca Evrarda de Fouilloy, kolejnymi byli Tomasz z Cormont i jego syn Renaud. Aby wznieść ten wspaniały kościół konieczne okazało się zburzenie części miejskich murów, które zajmowały teren pod obecnym prezbiterium, kościoła św. Firmina, który kolidował z planowaną północną częścią transeptu oraz szpitala św. Jana, który stał w miejscu zachodniej fasady. Z uwagi na powyższe budowę rozpoczęto… od południowej części transeptu i nawy. Budowa trwała do roku 1288 kiedy to zakończono zdobienia nawy (labirynt), a zatem całkiem niedługo jak na tak potężne założenie. Stało się to możliwe dzięki przyjęciu prostych założeń konstrukcyjnych, w tym filarów nawy nie tak okazałych jak te w Reims czy Chartres. Zwieńczenia wież fasady zachodniej są XIV-XV wieczne: południową, niższą zakończono w roku 1366, północną, dorównującą wysokością tej z paryskiej Notre-Dame (nieco ponad 68 metrów) – pół wieku później. Portale fasady zostały „wyciągnięte” w górę, co odpowiadało ciasnocie miejsca, w jakim wznoszono tego kolosa, nie pozwalającej na podziwianie ich z dalszego planu. Podobnie wyciągnięte tj. znacznie wyższe w proporcji do górnych części ścian (tzw. clerestorium) są łuki arkad oddzielających nawy boczne od głównej.

Fasada zachodnia. Centralną kompozycją zachodniej fasady, pochodzącej z lat 1220-1236, jest Sąd Ostateczny na portalu wejścia głównego z Chrystusem tronującym (Beau Dieu) w centralnym miejscu, ukazującym swoje chwalebne rany. Wejście prawe jest poświęcone Dziewicy Maryi ze scenami Zwiastowania, Nawiedzenia i Oczyszczenia (Nunc dimittis), zaś lewe – miejscowemu świętemu Firminowi, pierwszemu biskupowi Amiens. Towarzyszą im umieszczone powyżej, a poniżej rozety, okazałe figury dwudziestu dwóch królów oraz rozmieszczone w niszach przy portalach rzeźby apostołów i świętych, w tym tych czczonych miejscowo. Rozpoznawalni są zwłaszcza męczennicy z czasów rzymskich – św. Wiktoryk i Gencjan trzymający swoje głowy. Poniżej znajdują się cykle płaskorzeźb. Przy drzwiach prawych przedstawiają one sceny z życia króla Salomona oraz Heroda z udziałem Mędrców ze Wschodu (po lewej) oraz związane z narodzinami Jezusa (po prawej). Przy drzwiach lewych – znaki zodiaku i prace miesięcy symbolizujące upływ czasu. Przy drzwiach środkowych – cnoty i wady (po lewej. Według badaczy fasada była pierwotnie, w XIII wieku pomalowana na wiele kolorów – podjęto próby ich odtworzenia, czego efektem są organizowane co jakiś czas projekcje świetlne (rezultat można zobaczyć np. tutaj). Fasadę przebudowano nieco w XVI wieku, m.in. obecny kształt w typie gotyku „płomienistego” otrzymała znajdująca się tu rozeta, zaś ostateczny kształt otrzymała podczas prac XIX-wiecznych prac restauracyjnych prowadzonych przez Viollet-le-Duca, podczas których dodano „galerię dzwonników” łączącą obie wieże oraz figurę anioła dmącego w trąbę na Sąd Ostateczny. W roku 1915 podczas intensywnego ostrzału artyleryjskiego miasta portale fasady oraz transeptów obłożono zabezpieczeniem z worków z piaskiem, co ograniczyło szkody. W 1918 roku, podczas ofensywy niemieckiej, na prośbę papieża Benedykta XV, atakujący zaprzestali ostrzału rejonu katedry, została ona również ocalona podczas działań wojennych w maju 1940 roku, dzięki czemu stoi dziś jako świadectwo dumnej przeszłości w środku nowego miasta.

Portale transeptu. Portal południowej części transeptu pochodzący z końca lat 30-tych XIII stulecia przedstawia życie św. Honoriusza – innego z biskupów Amiens. Dwa skrzydła drzwi południowego transeptu oddziela wywyższona na postumencie figura tzw. Złotej Dziewicy (Vierge Doree), która do rewolucji francuskiej roku 1789 rzeczywiście była powleczona złotem. Maryja w koronie trzyma w dłoni Dzieciątko Jezus, zwracając ku Niemu swój uśmiech. Rzeźba stała się wzorem dla wielu przedstawień w sztuce europejskiej, zapoczątkowując cykl gotyckich „uśmiechniętych Madonn”. Obchodząc katedrę warto zwrócić uwagę, obok rzeźb i ciekawych gargulców na dodatkowe przypory prezbiterium, umieszczone już po budowie katedry, pod koniec XV stulecia, gdy okazało się, że pierwotne przypory nie wytrzymują parcia sklepień na ściany. Zastosowano również dodatkowe rozwiązanie techniczne w postaci żelaznego tzw. hiszpańskiego łańcucha, którym „na gorąco” opasano kolumny od strony zewnętrznej, na wysokości triforium (ich historię można obejrzeć na filmie PBS/Nova „Building the Great Cathedrals”). W latach 1529-1533 dodano nową, sięgającą ponad 112 metrów iglicę nad skrzyżowaniem transeptu z nawą główną. Poprzednia spłonęła od pioruna w roku 1528.

Wnętrze. Nawa główna katedry ma aż ponad 42 metry wysokości, licząc do sklepienia i przewyższa ją tylko nieukończony „kadłub” katedry w Beauvais (46,5 metra). Szerokość nawy głównej wynosi natomiast ok. 12,5 metra Kubatura wnętrza liczy około 200 000 m3, to jest prawie dwukrotność paryskiej Notre-Dame (całkowita długość katedry to 145 metrów, długość wnętrza – prawie 134 metry) – jest ono przestrzenne i jasne, sklepienie wspiera 126 filarów. Po lewej stronie od wejścia, w transepcie prezentowana jest czaszka św. Jana Chrzciciela, przywieziona w roku 1206, z Konstantynopola przez kanonika Walona de Sarton, w wyniku skierowanej do miasta przez przekupstwo weneckie IV krucjaty roku 1204. Jej dotarcie do Amiens stanowiło bez wątpienia istotny czynnik budowy oglądanej katedry, gdyż dotychczasowa romańska budowla okazała się zbyt mała. Warto także zwrócić uwagę na witraże, w części średniowieczne, ciąg XV-wiecznych polichromowanych rzeźb otaczających prezbiterium przedstawiających żywoty św. Jana Chrzciciela (jedna z kwater przedstawia przywiezienie jego relikwii do Amiens) oraz pierwszego biskupa Amiens – św. Firmina, a także na przylegające do obejścia prezbiterium kaplice. Jedna z nich poświęcona jest św. Tomaszowi Becketowi, inna, najbardziej okazała – na styku pd. części transeptu i prezbiterium – Matce Bożej. Podczas rewolucji końca XVIII wieku katedra została zamieniona na świątynię rozumu, a znajdującą się w kaplicy Notre-Dame du Puy figurę św. Genowefy, patronki Paryża adaptowano na kultową figurę bogini rozumu. Poprzestano jednak jedynie na bezczeszczeniu – katedrę w Amiens ominął natomiast wandalizm na szeroką skalę, który tak dotknął wówczas inne kościoły francuskie. We wnętrzu katedry zobaczymy także nagrobek biskupa Evrarda, drewniane, późnogotyckie stalle z początku XVI w. (110 zachowało się do dziś) oraz interesujące przykłady baroku m.in. w postaci głównego i bocznych ołtarzy, marmurowo-drewnianej ambony oraz malowideł.

Saint-Leu. Na północ od katedry znajdują się kanały tzw. kwartału Saint-Leu, który poza kawałkiem nabrzeża, bezpośrednio przy katedrze, mimo ładnego wyglądu na rozdawanym w informacji turystycznej (na prawo od wejścia do katedry) folderze, nie jest wart zbytniej uwagi. Wystarczy wejść nieco w głąb, żeby zobaczyć coś w rodzaju miejscowych slumsów. Na zach. krańcu wspomnianego kwartału znajduje się gotycki kościół Saint-Leu, wzniesiony w XV wieku, splądrowany i zamieniony na magazyn dla wojska w roku 1793. W roku 1796 wrócił do funkcji sakralnej. Na południowy zachód od niego stoi gotycki kościół Saint-Germain z 2 połowy XV wieku, odbudowany po poważnych zniszczeniach podczas II wojny światowej. Same kanały ciągną się od nabrzeża Saint-Leu przez park w stronę północno-wschodnią, tworząc sporą sieć.

W rejonie miasta znajdziemy m.in. cmentarze wojenne poległych nad Sommą oraz dawny kościół opacki w Corbie. Darmowe miejsca parkingowe można znaleźć np. przy rue Jean Catelas, w pobliżu krzyżówki z Boulevard Baidherbe oraz przy tym ostatnim skrzyżowaniu (tzw. Colisseum), ok. 500 metrów od ratusza i 700 od katedry.

LINKI

KATEDRA W MAPPINGGOTHIC.ORG

KATEDRA – OPIS/ZDJĘCIA FR.

REKONSTRUKCJA KOLORYSTYKI FASADY ZACHODNIEJ – ZDJĘCIA

KOŚCIÓŁ SAINT-LEU – OPIS/ZDJĘCIA FR.

GALERIA

 

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s