Mały cukru strzał

Z obfitego śniadania przychodzi dobra pamięć, dobre samopoczucie i większy apetyt do obiadu” – współcześni Francuzi zdają się nie wierzyć w tę XVI-wieczną myśl, włożoną w usta Gargantui przez Franciszka Rabelaisa. Zwyczaj jedzenia rano, na przełamanie głodu (francuskie „de jeuner” ma etymologię zbliżoną do anglosaskiego „break fast”), bułek maczanych w kawie bądź mleku, z dodatkiem masła i dżemu, narodził się we Francji stosunkowo późno. U jego początku leży pojawienie się we Francji kawy i czekolady co nastąpiło pod koniec panowania Ludwika XIV – w 2 połowie XVII stulecia. Używki te stały się popularne i powszechnie dostępne dopiero w stuleciu następnym, kiedy to cafe au lait stało się ulubionym porannym napojem arystokracji i obywateli. Rozpowszechnieniu się kawy, pożądanej i goszczącej także na biedniejszych stołach, towarzyszyła moda jedzenia na słodko. Znacznie mniej cenioną we Francji alternatywą była herbata, zapoznana w Europie dzięki pewnemu portugalskiemu misjonarzowi z 2 połowy XVI wieku, który odkrył ją w Chinach, we Francji pito ją w postaci bawarki. Tobiasz Smollet w swoich „Podróżach przez Francję i Włochy” z roku 1763 zanotował, iż francuskie śniadania serwowane w oberżach przydrożnych składają się z drobnego chleba, masła i mleka. Również poranne menu królowej Marii Antoniny opierało się na chlebie oraz cafe au lait. Może to tłumaczyć dlaczego para królewska była tak bierna wobec rozwoju wypadków zapoczątkowanych chwalebnym atakiem na Bastylię, której najbardziej znanym więźniem w lipcu 1789 był markiz de Sade. Podręczny słowniczek języka niemieckiego dla wygnanych arystokratów wydany w roku 1799 w Berlinie przez Madame de Genlis, świadczy jednak, że francuscy szlachcice jadali jeszcze wtedy bardziej konkretne rzeczy o poranku, włączając to jaja, sery, wędliny, warzywa i owoce. Był to jednak odchodzący świat (w końcu po to m.in. wzniecono wielką rewolucję, by arystokraci też żyli o chlebie i kawie) i w wieku XIX we Francji zapanowało to co dziś w anglojęzycznych ofertach mocno na wyrost nazywa się „śniadaniem kontynentalnym” (jakby Polska była rzeczywiście zieloną wyspą).

Stół w pałacu Azay-le-Rideau

Stół w pałacu Azay-le-Rideau

Zresztą le petit dejeuner (nie posiadam znajomości francuskiej klawiatury) – mała przekąska śniadaniowa była w ogóle domeną ludu pracującego miast i wsi. Arystokraci, dopóki byli, sypiali dłużej i mogli śniadać w południe. Dalszy miejscowy postęp do menu śniadaniowego w postaci pieczywa, masła i kawy dodał zapewniający wysoki poziom cukru nieśmiertelny dżem, ceniony również w postaci au lait, dla przeciętnego Polaka niejadalnej. Tu zaznaczę, że podczas kolejnego śniadania z dżemem w roli głównej uzyskaliśmy informację z pierwszej ręki, iż diabetykom we Francji na śniadanie serwuje się opisaną wyżej dietę Marii Antoniny czyli chleb z mleczną kawą (no dobrze, z kosteczką masła). Patrząc z drugiej strony, autorowi niniejszego bloga znana jest, z ręki drugiej, opowieść o Francuzie, który przyjechał w gościnę do naszego kraju. Tu oczywiście gospodarze postanowili go ugościć czym chata bogata. Gdy podali na śniadanie całą paletę przysmaków, Francuz zainteresował się pieczywem i… poprosił o dżem, którego w zestawie nie było.

Obserwując powyższą śniadaniową specyfikę autor jest przekonany, że gdyby kiedyś jakiś znawca z dziedziny „antropologii żywności” zainteresował się wpływem francuskiej diety porannej na zachodzące w tym kraju procesy historyczne, mógłby dojść do bardzo ciekawych wniosków. Dla nas wniosek powinien być jeden – zostawmy dekadenckie francuskie zwyczaje i jedzmy swoje.

Użyteczna literatura:

J. M. Anderson: Daily Life During French Revolution

J. Chevallier: Breakfast in the eighteenth century, www.chezjim.com

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Jedna z małych restauracji na ulicach Troyes

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s